Η μεσογειακή διατροφή κάνει καλό και τώρα ξέρουμε γιατί

Η μεσογειακή διατροφή έχει τη φήμη ενός από τα πιο υγιεινά διατροφικά πρότυπα στον κόσμο. Συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο καρδιοπαθειών, διαβήτη και πρόωρου θανάτου, όμως οι επιστήμονες συνεχίζουν να αναζητούν το γιατί, δηλαδή τι ακριβώς συμβαίνει μέσα στο σώμα και παράγει αυτά τα οφέλη. Μια νέα μελέτη από ερευνητές στην Ιταλία και τις ΗΠΑ ρίχνει φως σε έναν απρόσμενο παράγοντα: μικρές πρωτεΐνες που παράγονται μέσα στα μιτοχόνδρια των κυττάρων.

Οι πρωτεΐνες αυτές, με τα ονόματα Humanin και SHMOOSE, φαίνεται ότι μπορεί να λειτουργούν σαν βιολογικοί «μεσολαβητές» ανάμεσα στη διατροφή και την υγεία της καρδιάς. Σύμφωνα με τη μελέτη, όσο πιο πιστά ακολουθεί κάποιος τη μεσογειακή διατροφή, τόσο υψηλότερα είναι τα επίπεδα αυτών των μορίων στο αίμα, ενώ παράλληλα μειώνονται δείκτες στρες που σχετίζονται με καρδιαγγειακές βλάβες.

Μια μικρή μελέτη σε ηλικιωμένους ασθενείς

Η έρευνα βασίστηκε σε 49 άτομα μέσης ηλικίας περίπου 78 ετών, τα οποία παρακολουθούνταν για κολπική μαρμαρυγή, μια συχνή καρδιακή αρρυθμία. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε δύο ομάδες: σε εκείνους με χαμηλή έως μέτρια προσκόλληση στη μεσογειακή διατροφή και εκείνους με υψηλή προσκόλληση, βάσει ενός απλού ερωτηματολογίου που βαθμολογεί βασικά στοιχεία του μεσογειακού προτύπου, όπως την κατανάλωση ελαιόλαδου, ψαριών, φρούτων, λαχανικών και οσπρίων, αλλά και την περιορισμένη κατανάλωση κόκκινου κρέατος και επεξεργασμένων τροφών. Παράλληλα, οι ερευνητές μέτρησαν στο αίμα δύο βασικούς δείκτες οξειδωτικού στρες, δηλαδή της «φθοράς» που προκαλούν οι ελεύθερες ρίζες στον οργανισμό. Αυτοί ήταν το sNox2-dp, που σχετίζεται με τη δραστηριότητα ενός ενζύμου που παράγει οξειδωτικά μόρια, και η 8-iso-PGF2α, ένας δείκτης κυτταρικής βλάβης.

Τι έδειξαν τα αποτελέσματα

Τα αποτελέσματα ήταν αρκετά σαφή. Οι άνθρωποι που ακολουθούσαν πιο πιστά τη μεσογειακή διατροφή είχαν χαμηλότερα επίπεδα οξειδωτικού στρες, κάτι που επιβεβαιώνει προηγούμενες έρευνες. Όμως το πιο ενδιαφέρον εύρημα ήταν διαφορετικό: αυτοί οι ίδιοι άνθρωποι είχαν επίσης υψηλότερα επίπεδα των μιτοχονδριακών μικροπρωτεϊνών Humanin και SHMOOSE στο αίμα τους. Η διαφορά δεν ήταν τεράστια, αλλά ήταν στατιστικά σημαντική. Επιπλέον, όταν οι ερευνητές κοίταξαν τα επιμέρους τρόφιμα, βρήκαν ότι το ελαιόλαδο, τα ψάρια και τα όσπρια συνδέονταν πιο έντονα με υψηλότερα επίπεδα Humanin, ενώ η χαμηλή κατανάλωση επεξεργασμένου ψωμιού σχετιζόταν με υψηλότερα επίπεδα SHMOOSE. Αυτό δείχνει ότι δεν είναι απλώς «η διατροφή συνολικά» που παίζει ρόλο, αλλά συγκεκριμένα στοιχεία της.

Τι είναι αυτές οι μυστηριώδεις μικροπρωτεΐνες

Τα μιτοχόνδρια είναι γνωστά ως τα «εργοστάσια ενέργειας» των κυττάρων. Εκεί παράγεται η ενέργεια που χρειάζεται το σώμα για να λειτουργεί. Μέχρι πρόσφατα, οι επιστήμονες πίστευαν ότι το μιτοχονδριακό DNA παράγει μόνο λίγες βασικές πρωτεΐνες. Όμως τα τελευταία χρόνια ανακαλύφθηκε ότι παράγει και πολύ μικρές πρωτεΐνες, τις λεγόμενες μικροπρωτεΐνες, που φαίνεται να έχουν σημαντικές βιολογικές δράσεις. Η Humanin, για παράδειγμα, έχει συνδεθεί με προστασία των νευρικών κυττάρων, καλύτερη λειτουργία των αγγείων και χαμηλότερο κίνδυνο καρδιακής νόσου. Η SHMOOSE είναι μια πιο πρόσφατη ανακάλυψη και φαίνεται να σχετίζεται με προστασία του εγκεφάλου και της μιτοχονδριακής λειτουργίας.

Ένα πιθανό «κλείδωμα» με το οξειδωτικό στρες

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της μελέτης είναι η σχέση της Humanin με το οξειδωτικό στρες. Όσο υψηλότερα ήταν τα επίπεδα Humanin, τόσο χαμηλότερη ήταν η δραστηριότητα του ενζύμου Nox2, που παράγει βλαβερά οξειδωτικά μόρια. Με απλά λόγια, η Humanin φαίνεται να σχετίζεται με λιγότερη «φλεγμονώδη φθορά» στο σώμα. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι αυτό μπορεί να σημαίνει πως η ίδια η Humanin συμμετέχει σε έναν μηχανισμό άμυνας του οργανισμού απέναντι στο οξειδωτικό στρες. Αν αυτό επιβεβαιωθεί σε μεγαλύτερες μελέτες, θα μπορούσε να σημαίνει ότι η μεσογειακή διατροφή δεν δρα μόνο μειώνοντας τη φλεγμονή, αλλά ενεργοποιώντας και ενδογενείς προστατευτικούς μηχανισμούς του κυττάρου.

Πιθανός μηχανισμός: Διατροφή, μιτοχόνδρια και καρδιά

Η ερμηνεία των ερευνητών είναι ότι τα θρεπτικά συστατικά της μεσογειακής διατροφής, όπως τα αντιοξειδωτικά του ελαιόλαδου ή τα ωμέγα-3 των ψαριών, μπορεί να επηρεάζουν τη λειτουργία των μιτοχονδρίων. Αυτό πιθανώς οδηγεί σε αυξημένη παραγωγή των μικροπρωτεϊνών Humanin και SHMOOSE, οι οποίες με τη σειρά τους βοηθούν τα κύτταρα να αντιμετωπίζουν το οξειδωτικό στρες και να προστατεύουν την καρδιά. Αν και η υπόθεση αυτή είναι ακόμη θεωρητική, ταιριάζει με προηγούμενες έρευνες που δείχνουν ότι η μεσογειακή διατροφή μειώνει τη φλεγμονή και τον κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων.

Τι σημαίνουν όλα αυτά στην πράξη

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι η μελέτη είναι βασισμένη σε μικρό δείγμα και δεν αποδεικνύει αιτιώδη σχέση. Δηλαδή δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα ότι η διατροφή προκαλεί την αύξηση των μικροπρωτεϊνών ή ότι αυτές προκαλούν τα οφέλη. Ωστόσο, εισάγει ένα νέο πεδίο έρευνας: τη σύνδεση διατροφής, μιτοχονδρίων και «μικρών» πρωτεϊνών που μέχρι πρόσφατα ήταν άγνωστες. Αν τα ευρήματα επιβεβαιωθούν, στο μέλλον ίσως οι γιατροί να μπορούν να χρησιμοποιούν τέτοιους δείκτες για να αξιολογούν πόσο καλά «ανταποκρίνεται» ο οργανισμός ενός ατόμου σε μια υγιεινή διατροφή.